Terminy rekrutacji na studia Drzwi otwarte na uczelniach Terminy matury Terminy egzaminu ósmoklasisty
04.10.2026
Filozofia - większość maturzystów wzdryga się na samą myśl, że mogłaby pojawić się na egzaminie. Jednak zakres nauczania obejmuje tę kwestię i trzeba być przygotowanym na to, że majowa matura będzie sprawdzała naszą wiedzę dotyczącą właśnie tego tematu.
Warto jednak pamiętać, że oprócz tego, że poszczególne nurty filozoficzne mogą pojawić się w zadaniach testowych, to można wykorzystać je także jako kontekst przy rozprawce lub na maturze ustnej! Jakie koncepcje warto uwzględnić w swoich przygotowaniach do matury?
Za twórcę stoicyzmu uważa się Zenona z Kition, żyjącego na przełomie IV i III wieku p.n.e.
Stoicy uważali, że człowiek nie może kontrolować wszystkiego, co przynosi mu los, ale może panować nad swoimi własnymi reakcjami – dlatego warto reagować spokojem. Szczęście według stoików można było osiągnąć żyjąc w zgodzie z rozumem, cnotą i posiadając wewnętrzną równowagę (niezależnie od otaczającej nas sytuacji).
Gdzie znajdziemy stoicyzm? Nurt ten znajdziemy przede wszystkim w twórczości Jana Kochanowskiego, szczególnie w “Pieśniach”.
Epikureizm został zapoczątkowany przez Epikura, greckiego filozofa z przełomu IV i III wieku p.n.e. Mężczyzna przekonywał, że najważniejszą wartością w życiu jest szczęście, a to co je daje to odrzucenie lęku, brak cierpienia i czerpanie radości ze zwykłej codzienności. Co ważne - epikureizm nie oznaczał nieograniczonego czerpania z wszystkich dostępnych przyjemności - to dotyczy hedonizmu. W epikureizmie ważny jest umiar i odpowiedni balans.
Gdzie znajdziemy epikureizm? Epikureizm to kolejny nurt filozoficzny, który ochoczo w swojej twórczości wykorzystywał renesansowy poeta – Jan Kochanowski. W jego poszukiwaniu warto przede wszystkim zwrócić uwagę na fraszki.
Platon, uczeń Sokratesa, to jeden z największych filozofów swoich czasów. Uważał on, że rzeczywistość, którą widzimy i absorbujemy przez nasze zmysły nie jest doskonała. A skoro jesteśmy w stanie określić, że jest ona niedoskonała, to musi istnieć coś doskonałego - jest to świat idei. To, co widzimy wokół siebie, jest jedynie jego niedoskonałym odbiciem.
W kontekście tego filozofa warto też pamiętać o alegorii jaskini i triadzie platońskiej, czyli trzech wartościach, które powinny być dla nas kluczowe: prawdzie, pięknie i dobru.
Gdzie znajdziemy platonizm? W kontekście lektur przekonania Platona najbardziej uwidaczniają się w III części “Dziadów” Adama Mickiewicza, zwłaszcza gdy analizujemy kwestię niedostępnej dla Konrada boskości. Poza tym do większości tekstów - pod względem obecności lub nieobecności - można odnieść triadę platońską.
Arystoteles był uczniem Platona, natomiast spoglądał na świat nieco bardziej praktycznie niż jego nauczyciel. Interesowało go przede wszystkim to, co człowiek może poznać poprzez obserwację i doświadczenie.
Jedną z najważniejszych idei Arystotelesa była ta dotycząca złotego środka. Oznaczała ona, że człowiek powinien unikać w życiu skrajności.
Co ważne - Arystoteles zajmował się także teorią literatury i bardzo przyłożył się do rozwinięcia teatru. Opisał między innymi pojęcie katharsis, czyli oczyszczenia, którego widz powinien doświadczać, obserwując tragedię.
Gdzie znajdziemy teorie Arystotelesa? Arystotelesa łączyć powinniśmy przede wszystkim z “Antygoną” - zarówno poprzez pojęcie katharsis, jak i ze względu na nieprzestrzeganie przez bohaterów zasady złotego środka i konsekwencje, które są z tym związane.
Twórcą augustynizmu był św. Augustyn, jeden z najważniejszych chrześcijańskich myślicieli. Według niego człowiek żyje pomiędzy dwiema strefami - duchową i cielesną. Z jednej strony chce dobra, szczęścia i bliskości Boga, zaś z drugiej ulega słabościom, pokusom i pragnieniom, i właśnie dlatego często doświadcza wewnętrznego konfliktu. Oczywiście człowiek powinien w dążyć do zwyciężenia strony związanej z Bogiem.
Poza tym filozof uważał, że dobra materialne nie dają człowiekowi szczęścia, a spełnienia należy szukać w wierze.
Gdzie znajdziemy augustynizm? Augustynizm pojawia się silnie w literaturze średniowiecznej, na przykład przy “Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”. Poza tym jest mocno obecny w baroku, w tym w poezji Mikołaja Sępa Szarzyńskiego, podkreślającego marność rzeczy doczesnych i to, że człowiek nieustannie musi walczyć z ziemskimi pokusami.
Twórcą tomizmu był św. Tomasz z Akwinu. Uważał on, że świat jest w pełni uporządkowany, a każdy człowiek i każda rzecz mają w nim swoje określone miejsce. W związku z tym ważna była także hierarchia w świecie, na której szczycie stał oczywiście Bóg.
Święty Tomasz przekonywał również, że wiara i rozum nie musza ze sobą walczyć i że można łączyć poznawanie świata za pomocą rozumu wraz z religią.
Gdzie znajdziemy tomizm? Ten nurt filozoficzny jest widoczny przede wszystkim w literaturze średniowiecznej i utworach takich jak “Pieśń o Rolandzie”, gdzie dokładnie pokazana jest hierarchia świata ludzkiego i boskiego.
Humanizm rozwinął się szczególnie w renesansie i w kontekście nauki do matury powinniśmy sobie ten nurt kojarzyć właśnie z tą epoką. Humanizm nie miał jednego twórcy, ale ważnymi postaciami w jego rozwoju byli Francesco Petrarka i Erazm z Rotterdamu.
Dla humanistów najważniejszy był człowiek i jego możliwości - edukacja, rozum, codzienne życie. Nie oznacza to jednak, że w perspektywie humanizmu nagle odrzucamy religię - przeciwnie, chodziło o połączenie jej z zainteresowaniem człowiekiem i znalezienie równowagi między tymi dwoma kwestiami.
Gdzie znajdziemy humanizm? Humanizm silnie wiąże się z twórczością Jana Kochanowskiego. W utworach poety, zwłaszcza we fraszkach, widać codzienną, ludzką tematykę - przyjaźń, rodzinę, naturę, zwykłe życie.
Nihilizm jest najczęściej łączony z Friedrichem Nietzschem, choć to nie on był jego twórcą. Filozof ten interesował się przede wszystkim kryzysem wartości i zastanawiał się, co stanie się z człowiekiem, gdy zasady, autorytety i przekonania zostaną przez niego odrzucone. W uproszczeniu nihilizm można rozumieć jako sytuację, w której człowiek przestaje wierzyć, że istnieją stałe i pewne wartości.
Gdzie znajdziemy nihilizm? W kontekście maturalnym nihilizm widoczny jest przede wszystkim w “Zbrodni i karze” Fiodora Dostojewskiego – Roskolnikow próbuje bowiem przekonać samego siebie, że wybitne jednostki mogą przekraczać normy moralne bez żadnych konsekwencji.
Egzystencjaliści uważali, że człowiek jest istotą wolną, a przy tym, że ta wolność nie zawsze jest łatwa. Każdy musi podejmować decyzje i ponosić ich konsekwencje, a nasze wybory pokazują jakimi jesteśmy ludźmi.
Egzystencjalizm często podejmuje temat samotności, lęku, odpowiedzialności i poszukiwania sensu.
Gdzie znajdziemy egzystencjalizm? Najlepszym przykładem egzystencjalizmu w lekturach jest “Dżuma” Alberta Camusa. Bohaterowie sami muszą zdecydować jaką postawę przyjmą wobec zagrożenia - czy będą walczyć i pomagać, czy myśleć tylko o sobie.
Najważniejszym filozofem kojarzonym z absurdem jest Albert Camus. Zauważył on, że człowiek bardzo chce znaleźć sens życia - chce wiedzieć, dlaczego dzieją się złe rzeczy, jaki jest cel cierpienia, tymczasem świat nie daje na to żadnej odpowiedzi. I właśnie to zderzenie potrzeby sensu z milczeniem świata Camus nazywał absurdem.
Oczywiście filozofia ta nie zakładała, że skoro nie znamy sensu życia, to możemy być bierni - wręcz przeciwnie. Mimo braku pewności powinniśmy pomagać i żyć uczciwie.
Gdzie znajdziemy filozofię absurdu? Jak możemy domyślać się po zaprezentowanym wyżej filozofie, filozofię absurdu odnajdziemy przede wszystkim w “Dżumie” Alberta Camusa. Doktor Rieux jest świadom, że nie ma kontroli nad chorobom, ale mimo to niesie pomoc.
Główna myśl:
Korzystanie z filozofii na maturze jest bardzo cenione, jednak ważne jest to, żeby nie rzucać samych nazwisk, a rzeczywiście zastosować dany nurt tak, aby pomógł nam w analizie danego problemu. Wykorzystanie filozofii pokazuje, że maturzysta potrafi spojrzeć na daną lekturę szerzej.
Najpopularniejsze:
matura 2027 polski - podstawowy
matura 2027 polski - rozszerzony
matura 2027 matematyka - podstawowa
matura 2027 matematyka - rozszerzona
matura 2027 angielski - podstawowy
matura 2027 angielski - rozszerzony
matura 2027 niemiecki - podstawowy
|
Teraz najważniejsze |
Ciekawe
|
|
|
|
| gdzie studiować |
|
|
|
|
Nadchodzące wydarzenia
