Obyczaj i tradycja w życiu społeczeństwa

Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Chłopów Władysława Stanisława Reymonta. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Spis treści

Wstęp
Rozwinięcie
Kontekst 1
Kontekst 2
Zakończenie
Najpopularniejsze

Wstęp

TEZA : Obyczaje oraz tradycje odgrywają bardzo ważną rolę w życiu społeczeństwa. Obyczaje i tradycje to integralne elementy jednoczące społeczeństwo, to przejawy życia kulturalnego społeczeństwa, wreszcie to czynniki podtrzymujące tożsamość narodową. Świadczą też o bogactwie kulturowym danego narodu - ciekawe obyczaje i różne tradycje stają się atrakcyjne dla mieszkańców i turystów zagranicznych.

Tradycje i obyczaje są przekazywane z pokolenia na pokolenie, są pielęgnowane przez naród i grupy etniczne, są przede wszystkim fundamentem ducha narodu. Tradycje i obyczaje to: obchodzone święta, obrzędy, kulinaria, taniec, muzyka, literatura, ubiór, język, zwyczaje i zachowania przy stole, wszystkie te elementy składają się na wielobarwność kulturową kraju i regionów.

W utrwaleniu tradycji i obyczajów ważną rolę odgrywała i odgrywa literatura – literatura właśnie jest strażnikiem pamięci, utrwala i jednocześnie przekazuje kolejnym pokoleniom bogactwo kulturowe narodu. Dzięki wybitnym polskim pisarzom możemy dziś podziwiać wiele zapomnianych i żywych elementów tradycji, jak i nadal je rozwijać lub naśladować.

Sprawdź wyszukiwarka kierunków studiów

Dalsza część artykułu pod reklamą

Rozwinięcie

W powieści Władysława Reymonta pt. „Chłopi” zauważamy bogactwo tradycji i obyczajów, które pełnią kluczową rolę w życiu społecznym mieszkańców Lipiec. Autor ukazuje nie tylko codzienne życie bohaterów, ich perypetie, konflikty, ale także głęboko zakorzenione w ich świadomości rytuały, obrzędy, przekonania, które kształtują ich tożsamość.

Różnorodne tradycje i obyczaje tworzą tło dla całej powieści oraz urozmaicają fabułę utworu. Bogactwo tradycji i obyczajów zawartych w utworze Reymonta świadczy też o wielkim przywiązaniu człowieka do kultury i korzeni narodowych – społeczeństwo lipieckie, uczestnicząc w licznych rytuałach i obrzędach, jednoczy się, tworząc wiejską wspólnotę.

W tetralogii Reymonta (utwór składa się z czterech tomów) zauważamy zarówno religijne, jak i świeckie tradycje. Sam podział utworu na cztery tomy (jesień, zima, wiosna, lato) dowodzi, że człowiek jest zależny od pór roku, w związku z tym to przyroda wyznacza rytm życia, obowiązki, rytuały i tradycje mieszkańców Lipiec.

Jesienią mieszkańcy wsi intensywnie pracują przy zbiorach plonów i przygotowują się do długiej zimy. Zima to czas odpoczynku, ludzie wtedy częściej spędzają czas wspólnie, gromadzą się w domach w czasie świąt i w dni powszednie, słuchają opowieści, urządzają uroczystości i biesiady, ale również przygotowują się do kolejnego sezonu. Wiosną wszyscy zaczynają pracować w polu, przygotowują ziemię pod uprawę, sieją i sadzą.

W lecie odbywają się przede wszystkim żniwa, które w dużej mierze są oparte na współpracy wszystkich mieszkańców. W „Chłopach” ogromną rolę odgrywa religia – religia katolicka. Religia jest strażnikiem moralności, buduje wspólnotę mieszkańców wsi, porządkuje wizję świata, pełni funkcję sacrum – stanowi duchową potrzebę człowieka.

Dlatego tak ważną postacią jest ksiądz – najwyższy autorytet we wsi. Kapłan jest osobą, która może krytykować i pouczać chłopów, a każdy mieszkaniec Lipiec może się do niego zwrócić po radę. Oczywiście najważniejsze tradycje i obrzędy związane z religią to święta i rytuały, ale także zwyczaje religijne. W powieści Reymonta widzimy ogrom obyczajów i tradycji religijnych.

Do świąt Bożego Narodzenia chłopi przygotowywali się z należytą starannością: robiono porządki i zakupy, wypiekano chleb i przygotowywano liczne posiłki itp. Podczas Wigilii wszyscy wspólnie zasiadali do kolacji i dzielili się opłatkiem (opłatek zanoszono również zwierzętom do obory), czytali książki nabożne, wieczorem zaś tłumnie udawali się do kościoła na pasterkę.

Kolejnym bardzo ważnym świętem była Wielkanoc. W czasie świąt wielkanocnych malowano pisanki, święcono pokarm, ogień i wodę, świętowano zakończenie wielkiego postu i urządzano wystawne posiłki w Niedzielę Wielkanocną. Poniedziałek Wielkanocny to oczywiście „śmigus-dyngus”, a więc czas żartów i zabaw, czas oblewania się wodą.

W „Chłopach” widzimy też inne ważne święta: Boże Ciało – w czasie tego święta odbywała się we wsi procesja oraz Dzień Zaduszny – społeczeństwo wiejskie modliło się wówczas za dusze zmarłych i zbierało żywność dla księdza i biednych. Innym istotnym elementem tradycji było wesele, w czasie którego widzimy wiele ciekawych obrzędów i zwyczajów.

W utworze Reymonta mamy barwnie przedstawione wesele wdowca Macieja Boryny z młodą panną Jagną Paczesiówną. Zanim jednak doszło do ślubu, wcześniej trzeba było wysłać do wybranki swata, który w imieniu przyszłego męża prosił o rękę przyszłą żonę. Decyzja jednak nie należała do wybranki, lecz w tym przypadku do matki Jagny – Dominikowej, która z zachłanności przystaje na prośbę swata. Podczas swatania widzimy też ciekawy zwyczaj – przepijanie, czyli picie wódki za zdrowie przyszłej pary młodych.

W dniu wesela para musiała poddać się wielu rytuałom i zwyczajom: przyprowadzenie pana młodego przez muzykantów i gości do domu panny młodej, udzielenie błogosławieństwa, ślub kościelny, zabawa weselna, zbieranie pieniędzy dla nowożeńców, oczepiny i na końcu przeniesienie panny młodej do domu męża. W powieści pokazany jest również zwyczaj zwany „zapusty”, czyli ostatki. Są to ostatnie dni przed Wielkim Postem, właśnie wtedy mieszkańcy Lipiec przygotowywali tradycyjne potrawy: przyrządzano smakowite mięso, pieczono pączki, wieczorem zaś w karczmie organizowano huczne zabawy do samego rana.

W czasie zabaw ważną rolę odgrywały taniec i muzyka, które jednoczyły bawiących się chłopów i dostarczały rozrywki. Oczywiście w „Chłopach” dostrzeżemy też inne zwyczaje i tradycje, np.: kiszenie kapusty, darcie pierza, przędzenie wełny oraz barwne stroje zakładane przez mieszkańców wsi zwłaszcza podczas ważnych uroczystości.

Sprawdź wyszukiwarka uczelni

Dalsza część artykułu pod reklamą

Kontekst 1

W epopei Adama Mickiewicza „Pan Tadeusz” pojawia się całe spektrum zwyczajów i obyczajów, które stanowią kwintesencje polskich tradycji. Zauważamy tam: słynne polowanie na niedźwiedzia wraz z całym obrzędem (nagonka, bigos) i przygotowaniami, rytuał parzenia kawy.

Niezmiernie ważne było zachowanie się przy stole – każdy gość zasiadał do stołu według ustalonej hierarchii, podawano tylko staropolskie dania (np. barszcz), zaś młodzi mężczyźni służyli i ustępowali damom (podawanie jedzenia, nalewanie wina itp.).

W czasie różnych uroczystości ukazanych w „Panu Tadeuszu” widzimy też różnorodne tradycyjne staropolskie potrawy – rosół staropolski. Innym istotnym elementem tradycji był tzw. zajazd – czyli samowolny zwyczaj wymierzania sprawiedliwości przez szlachtę – szlachta nie oglądała się na wymiar sprawiedliwości i brała sprawę we własne ręce i zajeżdżała gospodarstwa, często plądrując i niszcząc je.

Ważnymi zwyczajami/obyczajami były również: gościnność szlachecka (brama w Soplicowie była zawsze otwarta), kultura słowa i gawęda szlachecka – długie, barwne opowieści, podanie czarnej polewki – czyli odrzucenie potencjalnego kandydata na męża, spotkania w karczmach, zakaz pokazywania się dziewczyn do lat czternastu w towarzystwie (np. Zosia), pojedynki i przede wszystkim polonez – czyli narodowy taniec wieńczący pojednanie skłóconych rodów (polonez był tańczony w ważnym momencie dla społeczności szlacheckiej). Utwór Mickiewicza utrwalił i rozsławił wiele tradycji, dzięki czemu epopeja narodowa wzmacniała tożsamość narodową.

Sprawdź czy dostaniesz się na studia kalkulator maturalny

Dalsza część artykułu pod reklamą

Kontekst 2

W innym utworze Adama Mickiewicza pt. „Dziady” cz. II mamy przedstawiony pogański obrzęd dziadów. Obrzęd ten obchodzony był we wschodnich terenach Polski i miał na celu pomóc cierpiącym po śmierci duszom przebywającym w czyśćcu czy też błąkającym się po ziemi widmom/upiorom.

Mickiewicz opisuje w swoim dramacie rytuał wywoływania duchów oraz spotkania ludu ze zmarłymi istotami. W czasie obrzędu pogański kapłan – Guślarz, przywołuje duchy zmarłych (duchy o grzechach lekkich, ciężkich i średnich), stosując zaklęcia i modlitwy, i następnie wysłuchuje ich prośby i rady.

Obrzęd ten pokazywał, ważną dla ówczesnego człowieka, łączność dwóch światów: ziemskiego z duchowym oraz uświadamiał odwieczne prawo: nie ma winy bez kary. Pozostałością obrzędu dziadów jest dzisiejsze święto obchodzone drugiego listopada – Zaduszki.

Dalsza część artykułu pod reklamą

Zakończenie

Wszystkie przedstawione zwyczaje, tradycje, obrzędy, rytuały uświadamiają nam, że ludzie, w sposób naturalny, tworzą wyjątkową kulturę, która jest istotnym elementem duchowym jednoczącym społeczeństwo we wspólnotę – naród.

Co więcej, tradycja nie tylko jednoczy ludzi, ale również odgrywa istotną rolę w wymiarze codziennym – ludzie uczestnicząc w różnych rytuałach i zwyczajach ciekawie spędzają czas.

Tradycja jest też katalizatorem, który współtworzy i przyspiesza rozwój duchowy różnych społeczności. Dzięki czemu tradycja staje się fundamentem życia zbiorowego, można więc stwierdzić, że obyczaje i tradycje odgrywają bardzo ważną rolę w życiu człowieka, społeczeństwa (POTWIERDZENIE TEZY).

Posłuchaj tego opracowania w spotify

Dalsza część artykułu pod reklamą